Nguyễn Xuân Khoát

Sinh ngày 11 tháng 2 năm 1910, quê ở Hà Nội. Là thành viên sáng lập Hội Nhạc sĩ Việt Nam năm 1957, Chủ tịch đầu tiên và duy nhất của Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Đã mất năm 1993. Truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật, Huân chương Độc lập hạng Nhất (1995)

Ông được mệnh danh là “Người anh cả”, “Con chim đầu đàn” của nền âm nhạc mới Việt Nam. Có thể nói, ông là người kiên trì bảo vệ và phát huy tính dân tộc trong âm nhạc từ những ngày đầu cho đến phút cuối cuộc đời.

Nguyễn Xuân Khoát là một trong số hiếm hoi các học viên của Viễn Đông Nhạc viện mở ở Hà Nội thập niên 30. Ông chơi thành thạo violon, piano, và nhất là contrebasse. Ấn phẩm âm nhạc đầu tiên của ông – bài hát Bình minh (thơ của Thế Lữ) in trên tờ “Ngày nay” mùa thu 1938 được xem như mốc son đánh dấu sự ra đời Tân nhạc Việt Nam. Ý thức được sự riêng biệt của âm nhạc Việt Nam, ở nhiều tác phẩm của mình, Nguyễn Xuân Khoát đã phủ vào đấy đậm đặc chất liệu âm nhạc dân gian như Con cò mày đi ăn đêm, Con voi, Thằng Bờm…, và những tiểu luận, khảo cứu đăng tải trên báo chí về ca trù, quan họ, chèo… Năm 1942, ông tham gia nhóm “Xuân thu nhã tập” cũng với tiêu chí trên và đã thực hiện phổ nhạc một cách độc đáo bài thơ Màu thời gian của Đoàn Phú Tứ (một nhà thơ thành viên của nhóm). Cùng Thế Lữ tổ chức Đoàn Kịch Anh Vũ, ông đã đi dọc theo chiều dài đất nước suốt những năm tháng đầu tiên sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công. Ông là thành viên quan trọng trong Hội Khuyến nhạc tổ chức ở Hà Nội bấy giờ. Quán Nghệ sĩ Hà Nội mà khi ấy ông là linh hồn của ban nhạc, đã ghi lại một dấu ấn văn hóa trước ngày Toàn quốc kháng chiến. Trong Kháng chiến chống Pháp, ông nổi tiếng với Tiếng chuông nhà thờ, Uất hận… Trong giai đoạn tham gia quân đội, ông đã cùng Nguyễn Đình Thi viết lại Con voi và sáng tác Hát mừng bộ đội chiến thắng. Hòa bình lập lại, ông viết hợp xướng Ta đã lớn, Hò kiến thiếtLúa thu – một ca khúc thiếu nhi khá độc đáo về đề tài đấu tranh thống nhất đất nước.

Cũng thời kỳ này, ông được bầu là Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa I và khóa II (1957-1983).

Trong cuộc Kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ông có Tay súng sẵn sàng - tay lúa vững vàng. Theo lời Bác gọi của ông (phỏng thơ Lê Kỳ Văn) đã như lời hiệu triệu bằng âm nhạc kêu gọi thanh niên lên đường ra tiền tuyến.

Kiên trì trên con đường gìn giữ bản sắc dân tộc trong âm nhạc, bên cạnh những khảo cứu, tiểu luận bày tỏ quan niệm, suy nghĩ của mình, Nguyễn Xuân Khoát thực hiện tiêu chí ấy trong nhiều tác phẩm như thanh xướng kịch Vượt sông Cái, Trống Tràng Thành viết cho piano, rồi đến những hòa tấu nhạc cụ như: Ông Gióng, Sơn Tinh - Thủy Tinh, hòa tấu bộ gõ dân tộc như: Tiếng pháo giao thừa, Cúc- Trúc- Tùng-Mai

Những năm cuối đời, tuổi càng cao, ý nghĩ của ông càng sắc sảo, sâu nặng. Ông đã truyền được ngọn lửa gìn giữ bản sắc dân tộc sang các thế hệ nhạc sĩ lớp sau bằng bài viết, bằng tác phẩm, bằng cả những cuộc trò chuyện. Ông đã xuất bản nhiều tuyển tập ca khúc, nhiều sách chuyên khảo và Album Video tác giả.

Nguyễn Xuân Khoát để lại một dấu ấn không phai mờ trong lịch sử tân nhạc Việt Nam, trong lịch sử Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

Bình luận (0)