Chất lượng bản thu, cách nhìn đa chiều về bản thu chất lượng

Trong thời kỳ âm nhạc đầy khó khăn và hạn chế về phương tiện lưu trữ của nhiều thập niên trước, việc lưu trữ chủ yếu các bài hát là trên băng cat-xet. Trải qua năm tháng, chất lượng băng từ bị ảnh hưởng dẫn tới bản thu cũng bị ảnh hưởng. Ngày nay, việc phát sóng các bản thu trên Đài TNVN đều dựa vào các bản thu đó sau khi đã được số hóa.

Đã có nhiều thành viên đóng góp các bản thu lấy lại từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng chủ yếu thu lại từ Đài TNVN, có chất lượng rất khác nhau. Việc sử dụng phần mềm chỉnh sửa âm thanh để lọc nhiễu, tăng âm lượng cũng làm chất lượng bản thu thay đổi nhiều.

Cũng có nhiều ý kiến trái chiều về việc có nên sử dụng phần mềm để tăng chất lượng hay giữ nguyên bản thu như nguyên bản mới là chất lượng.

BQT xin trích lọc các bình luận từ bài hát "Rặng trâm bầu" để đưa riêng về chủ đề này thảo luận, mời các bạn cùng xem.

Bình luận (43)

  1. yeunhacdo1971

    ủa vậy HOTRADIO bị đóng rồi hả bác Nho , hèn chi trên web VOV3 k có program mới của HOT RADIO, nhưng nếu VD mà đài còn cho nó tồn tại thì e đề nghị nên cho nó vào ''KHẮP NƠI CA HÁT''của VOV2 vì nó cũng gần gần với chương trình này!

  2. Giàng A Nho

    Bác Lão Nông ơi, chương trình yêu cầu thính giả "trực tiếp" ấy, người dẫn chương trình hồi đó là bạn Thanh Hương, hồi đó tôi mới biết đến và nghe giọng qua sóng phát thanh là cảm tình ngay bời giọng nói…dẻo như kẹo kéo. Chương trình ấy hay được phát vào sáng chủ nhật, nhân danh trực tiếp nhưng là phát lại. Trong các chương trình thư yêu cầu thính giả phát lại vào thứ 7 và thứ 6 họ thường che mắt bằng việc vẫn phát các chương trình yêu cầu thính giả do Ánh Quyên đáp ứng cũng qua các cuộc điện thoại nhưng không phải "online" và qua hộp thư nghiveyeucauthinhgia. Ngay từ khi phát, hiểu về quy chế bảo vệ bản quyền kho nhạc chặt chẽ đến mức kinh ngạc hơn kho báu của VOV là tôi bắt mạch được ngay đây rõ ràng là có dàn xếp.

    Chương trình "gọi điện đến xin hát" bác nói đến là chương trình nó có tên HOT RADIO! Chia ra ba dòng: Cách mạng, trữ tinh dân ca, nhạc trẻ và cũng thu hút đủ mọi lứa tuổi từ già đến trẻ. Theo tôi, lập ra nhằm tăng thu qua "cước viễn thông" là chính, từ việc gọi điện đến đăng ký rồi thính giả quan tâm nhắn tin bình chọn cho người hát hay nhất. Đây là chương trình ca nhạc theo tôi có chất lượng rất thấp, chỉ chiếm dụng thời gian và "làm trò cười cho thiên hạ". Tôi nghe mấy chương trình đó không lần nào là không nhịn được cười từ người hát đến người phỏng vấn theo kiểu "moi móc". Do thính giả có những góp ý và phản ánh trái chiều nhiều nên HOT RADIO cũng đã bị dẹp bỏ va tăng khung giờ phát sóng cho các chương trình Dân ca và nhạc cổ truyền – Một mục đích tích cực!

    Trong HOT RADIO, bác Lão Nông nhận xét họ chỉ toàn dùng những bản thu mới. Đúng là độ an toàn bác ạ, cũng dễ quản lý hơn. Các bản thu cũ của nhà Đài phải trích xuất qua nhiều bước khó khăn, không được can thiệp để chỉnh sửa quá sâu bởi họ không được phép sở hữu riêng mà chỉnh sửa, nhào nặn là thứ nhất, thứ hai nhạc bản quyền VOV là những bản thu từ xưa, chất gộp, không phải thu theo công nghệ số hiện đại nên nếu có được lấy ra dễ dàng thì cũng không thể tách nhạc ra khỏi lời để làm nhạc beat được các bác ạ, để mà cho thính giả hát. Các bác quan tâm có thể thử xem.

    Cuối cùng, tôi thấy thính giả trẻ họ nghe nhạc theo sở thích thì tôn trọng thôi, họ yêu thần tượng các ca sỹ trẻ thì cũng tôn trọng thôi. Tuy nhiên, Ánh Quyên tạo ra "game show" để so sánh bằng nhắn tin một chiều như thế đúng là dễ gây hiểu lệch lạc nên dẹp bỏ là đúng. Tuy nhiên, việc so sánh các ca sỹ trẻ và các nghệ sỹ xưa trong việc thể hiện các ca khúc cách mạng các bác cũng nói đến rất nhiều rồi. Ở đây do vấn đề sở thích của thời hiện đại, vấn đề trả lời công luận…nên việc so sánh tôi không dám tham gia đâu, không hiểu gì sâu về sở thích giới trẻ mấy, ngại lắm, thôi MAKENO!

    Chào các bác.

  3. Lão Nông

    Bác Ngọc Thạch và các bác ạ, những quy định chặt chẽ đối với BTV tôi đễ cập lần trước (ngoài thủ tục và những "cấm kỵ" tùy thời điểm thì BTV không được phát 2 bài của cùng một nhạc sĩ hoặc 2 bản thu của một ca sĩ trong một chương trình trừ trường hợp chuyên đề như giới thiệu tác giả hoặc ca sĩ) được áp dụng với các chương trình "chính thống" (tạm gọi thế) như Bài ca đi cùng năm tháng (các bài hát truyền thống được thu thanh trong những năm 50, 60, 70, 80) và các chương trình ca nhạc theo chủ đề (các ca khúc trong vài 3 thập kỷ trở lại đây). Còn chương trình ca nhạc theo yêu cầu như bác Ngọc Thạch đề cập mà tôi cũng có nghe mấy lần, có lẽ thuộc dạng "game show" của VOV. Còn một chương trình nữa cũng thuộc dạng "game show", dành cho thính giả gọi điện yêu cầu và được hát trực tiếp với phần đệm của VOV (có một nhạc công trực sẵn chơi organ hoặc VOV mở beat nhạc). Những chương trình kiểu này VOV nhằm thu hút, chủ yếu đối tượng thính giả trẻ và, theo tôi quan sát, hầu như VOV toàn dùng các bản thu mới, do các ca sĩ nhạc đỏ thời nay hát, nên có lẽ độ "an toàn" cao và họ có cách quản lý riêng, tôi cũng không rõ như thế nào. Nhưng, đúng như bác Giàng A Nho nhận xét: dường như họ có sự chuẩn bị trước và lúc đó chỉ là "diễn" lại trên sóng. Ví dụ trong chương trình hát trực tiếp trên sóng nêu trên, làm gì có chuyện thính giả gọi điện đến xin hát bài nọ, bài kia rồi VOV đệm đàn hoặc mở beat đánh cái rụp và hát khớp đến thế. Đến ca sĩ chuyên nghiệp còn phải tập toát mồ hôi hột mà chưa xong nữa là….

    Nhân đây, tôi cũng xin kể câu chuyện về một trong những "game show" đời đầu khá bức xúc của VOV. Số là vào khoảng 9 – 10 năm trước, BTV Ánh Quyên (con gái nhạc sĩ Doãn Nho) có mở một cuộc bình bầu nho nhỏ trong chương trình ca nhạc theo yêu cầu do cô phụ trách. Phần đầu phát mấy bài ca theo yêu cầu (cho những thư yêu cầu gửi về trước đó), phần 2 thì AQ đưa ra một câu hỏi: Ai hát hay nhất, được yêu thích nhất trong 3 ca sĩ hát cùng một bài. Mỗi tuần, AQ đưa ra một bài hát với 3 băng âm thanh của 3 ca sĩ thể hiện để thính giả nhắn tin bình chọn. Tuần kế tiếp, AQ báo kết quả tuần vừa rồi và đưa tiếp "bài toán" mới. Tôi nhớ rất rõ 3 trường hợp. Đó là các bài: Người con gái sông La (Doãn Nho) do Tường Vi, Lê Dung, Anh Thơ hát, Bài ca hy vọng (Văn Ký) do Mỹ Bình, Trung Kiên và Hồng Nhung hát, bài hát Xa khơi do Tân Nhân, Lê Dung và Anh Thơ thể hiện. Công thức của AQ là: 2 ca sĩ gạo cội và 1 ca sĩ trẻ cùng hát một bài. Kết quả là lần nào cũng thế, "người thể hiện hay nhất" do thính giả bình chọn đều là các ca sĩ trẻ !!!!!!!!! . Cụ thể 3 trường hợp trên là Anh Thơ và Hồng Nhung. Thời gian đó tuy rất bận việc nhưng vì "điên tiết" quá, tôi có viết một email gửi các BTV góp ý thẳng thắn, đại loại: các bạn đã tạo ra một "sân chơi" không công bằng, chủ yếu cho giới trẻ (vì những người trung, lớn tuổi yêu thích và hiểu biết về dòng nhạc này hầu như không có hứng thú với trò bấm, bấm điện thoại nhắn tin), có phần xúc phạm các nghệ sĩ tiền bối đầy tài năng và cống hiến, tạo ra cái nhìn méo mó trong giới trẻ về các ca sĩ ngày trước. Đề nghị các bạn cân nhắc lại và tìm cách khác để thu hút thính giả hoặc để tôn vinh mấy ca sĩ trẻ. Tôi không nghĩ là ý kiến của mình sẽ được mấy BTV VOV "đếm xỉa" nhưng cũng cần cho họ thấy (BTV AQ cũng chẳng còn trẻ đâu, cũng thuộc thế hệ chúng ta đấy, đáng ra phải hiểu điều tế nhị này). Một thời gian sau thì cái "game show" ngớ ngẩn đó cũng bị VOV dẹp.

    Tôi không bảo thủ trong thưởng thức hoặc coi thường các ca sĩ trẻ nhưng mọi thứ nên rõ ràng, tầm của họ ở đâu thì nên đặt đúng chỗ. Hồng Nhung hát Bài ca hy vọng ở một tone thấp tè, hát đều đều, theo kiểu tiết tấu nhạc nhẹ, không có một chút cao trào nào, dàn nhạc thì xập xình điện tử … làm sao ra chất kinh viện nhưng đầy cảm xúc mà nhạc sĩ Văn Ký gửi gắm chứ chưa nói là được đặt lên bàn cân so sánh với những tiền bối Mỹ Bình, Trung Kiên. Còn Anh Thơ, tuy được đào tạo bài bản hát thính phòng mà lại "băm nát" phần đầu bài hát Xa khơi với kiểu ngân nga, luyến láy, nhấn nhá lung tung, vô tội vạ, sai tứ tung bản nhạc. Nghe vô cùng ức chế nên tôi chưa bao giờ nghe lại ca sĩ này thể hiện (lần đầu AT thi Tiếng hát TH Hà Nội, sử dụng bài hát này cuối những năm 90, tôi thấy hát đỡ "phá" bài hát Xa khơi hơn và đã vội mừng vì thời điểm đó đang ngập lụt nhạc trẻ, nhạc nhẹ mà có cô ca sĩ trẻ tóc dài, áo dài thướt tha hát Xa khơi nên cảm động lắm). Làm sao mà đặt AT cạnh một Tân Nhân hát chân thành, say đắm khiến ta rung từng mạch máu? một Lê Dung vẹn toàn cả cảm xúc lẫn kỹ thuật?. Tôi tin là nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ chẳng thích thú gì với việc ca sĩ tự biến tấu quá nhiều bài hát của mình cũng giống như nhiều nhạc sĩ thế hệ trước không thích, không muốn ca sĩ hát sai nhạc (nếu có sáng tạo thì cũng chỉ một chút thôi thì chấp nhận được) nên trên truyền thông ông vẫn phải cất lời khen xã giao vì sợ rằng nếu không thế, sẽ không khuyến khích được các ca sĩ trẻ hát các tác phẩm của mình….Thật buồn, các bác ạ.

  4. Đặng Dũng

    Chào các bác ,tôi nghĩ việc số hóa chắc cũng chỉ làm cách đây hơn chục năm thôi.Năm 1990 tôi có tham gia thi công công trình 39 Bà Triệu là nơi sản xuất chương trình của đài TNVN .Năm 1991 bắt đầu đi vào hoạt động,lúc đó tất cả các thiết bị thu âm đều dùng băng từ và đa số thiết bị khi đó đều do hãng BEAX của Hunggari cung cấp,phần lắp đặt đài FM do bên quân đội thi công.Phải nói lần đầu tiên nhìn thấy những đôi loa ,những bàn equalize chi chít cần gạt cũng cảm thấy choáng váng.Các phòng thu bản tin gồm 2 ngăn cách nhau cửa kính cách âm,phát thanh viên đọc từng đoạn lúc nào nghỉ thì giơ tay ra hiệu cho KTV thu âm . Sau vài năm đài tiếp tục thi công công trình 41 Bà Triệu còn 58 Quán Sứ chỉ còn là trụ sở của đài thôi .Hiện nay thì việc thu âm của đài dùng băng từ hay ghi âm kỹ thuật số thì tôi không rõ nhưng nếu để đảm bảo chất lượng cao nhất thì băng từ vẫn là ưu tiên số 1 tuy việc bảo quản lại là vấn đề nan giải.

  5. Giàng A Nho

    Bác Lão Nông ơi, nghe bác tâm sự việc còn rất nhiều băng bị mốc, rối, không thể phục hồi được để số hoá tôi cũng thấy tiếc quá. Có thể, một số bài bác yêu thích hay vài bài hát bị thất lạc ví dụ Trên mỏ đèo nai em hát (Nghệ sỹ Quốc Hương)…cũng ở trong mớ băng rối bùng nhùng ấy rồi :(

    Ở phương diện phát nhạc, khi phát sóng cần để ở định dạng tốt để tránh hao hụt, còn tiếp tục làm thế nào, sửa sang, cải biên họ không chia sẻ sâu và nhiều bác ạ, tôi đoán là bí mật nghề nghiệp. Tuy nhiên, tôi biết dù ở định dạng tốt nhất nhưng họ vẫn chỉnh sửa, không rõ có do chỉ đạo hay không? Ví dụ cùng một bài hát nhưng phát ở Ký ức âm thanh là một kiểu chất lượng, phát ở hộp thư âm nhạc lại ở một chất lượng khác và phát ở ca nhạc chào bình minh chất lượng lại tiếp tục thay đổi? Việc này nếu bác biết hoặc tiện việc chia sẻ thì cho tôi xin thông tin bác nhé. Bởi vài thập niên trước khi vẫn phát sóng bằng băng cối thì ở các chương trình khác nhau nhưng tôi thấy các ca khúc hay bản nhạc không lời đều chất lượng như nhau và tốt, có lẽ ở băng thì việc cho ra các chất lượng khác nhau là không dễ dàng như kỹ thuật số ngày nay.

    Nghe bác Lão Nông chia sẻ: "chị KTV ấy mở lại toàn bộ băng ra một cái loa to, dưới phòng thu cho mọi người tự thưởng thức lại phần mình đã thể hiện. Úi chà, nghe cái loa chất lừ cùng các thiết bị đồng bộ tại đó thì cứ gọi là sướng tê hết cả người, mọi chi tiết âm thanh đều rõ nét, âm trong veo, chỉ còn biết thốt lên "Giời ơi, sao mà hay thế…". Tôi cũng ước ao một lần được thưởng thức thứ âm thanh trung thực và chất lượng ấy quá, nhưng có lẽ vẫn mãi chỉ là giấc mơ. Như bác chia sẻ, họ số hoá xong vào năm 2007, tôi nghĩ thời đó mức số hoá chỉ cao nhất ở âm thanh DVD, khi phát qua sóng bị hao hụt đi nhiều như bác nói nên không hay bằng. Có thể nghe giọng bác Quý Dương khi hát thật hay hơn khi thu thanh như bác Lão Nông nói có lẽ do nguyên nhân này, phát trên Internet lại càng sụt giảm hơn.

    Bài hát Tiếng gọi thanh niên (Thanh niên hành khúc) tôi thấy trên wikipedia họ cũng có chia sẻ chi tiết bác Lão Nông ạ:

    https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_ni%C3%AAn_h%C3%A0nh_kh%C3%BAc

    Tôi nhớ, sau khi ngược từ Bến Lức trở lại vào Sài Gòn hồi đó tôi có nghe được giai điệu này từ xa. Tuy nhiên, thời đó còn trẻ dưới 20 tuổi chưa chú ý lắm với lại đây là bài đồng ca lại nghe từ xa nên tôi không thể nghe rõ lời nên không nghe chi tiết họ sửa như thế nào. Hồi đó Tiếng việt nói hơi nhanh và líu ríu là tôi nghe không rõ phải hỏi lại. Hồi đó, một số đồng đội dưới xuôi của tôi có đùa là "Quái, bọn nguỵ làm gì có thứ giai điệu hùng tráng như việt cộng của ta thế này nhỉ, lạ thật, đây rõ ràng là gia điệu bài Thanh niên hành khúc mà tao đã nghe. Có lẽ đây là điềm gở báo trước việc chúng nó thất bại và chính quyền sắp rơi vào tay ta chăng chúng mày nhỉ? Hoa Kỳ đã bỏ rơi chúng nó rồi…" buồn cười quá.

    @ Bác Ngọc Thạch ơi theo GAN biết sơ qua thì việc phát thanh trực tiếp này các thính giả tham gia đã có chia sẻ ở vài nơi rồi bác ạ: Ở các chương trình trực tiếp, hay các chương trình "hot" rất hay xảy ra trường hợp gọi điện máy bận, không dễ liên lạc được. Khi lên sóng trực tiếp đôi khi nhiều BBT chương trình đã hạn chế các kênh tương tác để xử lý an toàn trên sóng và sẽ chủ dộng liên hệ với các thính giả đã đăng ký trước. Nên những người gọi điện được đến đều là những người nhanh chân hay đăng ký trước. Do đó mà họ đã kịp chuẩn bị những bài hát theo yêu cầu, các bước cũng vất vả như thế. Nên trường hợp người gọi được đến để yêu cầu mà được đáp ứng ngay là khó lắm, đã có thu xếp đằng sau. Việc phát sai tên ca sỹ yêu cầu có thể do lỗi biên tập và trích xuất file hoặc họ ngại tìm kiếm trong kho theo mã số bởi bài hát đó đã có sẵn nhưng có khác tên người trình bày một chút nhưng họ cho là không vấn đề gì lớn. Tuy nhiên, không như các chương trình trực tiếp khác, chương trình ca nhạc theo yêu cầu thính giả phải có nhạc và việc lấy nhạc phức tạp, kịch bản cần dàn xếp, việc thính giả phàn nàn máy bận nhiều nên có thể việc chương trình ca nhạc theo yêu cầu thính giả trực tiếp đã tạm thời dừng lại. Bác Lão Nông có thông tin chi tiết hoặc tiện chia sẻ thì xin cho bà con quan tâm biết thêm bác nhé.

    Xin chào các bác.