Chị Mai xuống chợ -Lê Lan



Chợ phiên vùng cao
Một ít rau, một ít măng củ hay đơn thuần chỉ là một con gà… bà con cũng đều mang đi bán tại chợ phiên. Và dù ít, dù nhiều họ rất mong đến phiên chợ bởi nơi đây là nơi gặp gỡ, giao lưu, nói chuyện tâm tình mà không bao giờ nghĩ đến sự cạnh tranh của hàng hóa và đồng tiền. Đó là bản sắc văn hóa truyền thống từ bao đời nay của người dân các dân tộc thiểu số ở vùng cao Tây Bắc nói chung
     

Chị Mai xuống chợ - (Lê Lan) - Cẩm Lan - Ánh Tuyết (TCCT)

  
Ấn tượng đầu tiên với tôi là chợ rất đông đồng bào với trang phục dân tộc đủ sắc màu thổ cẩm mặc sức trao đổi, mua bán. Chợ bán không thiếu thứ gì. Người đến chợ mang theo sản phẩm do gia đình làm ra và lại tìm mua những thứ còn thiếu về dùng. Có người mang vài cân gạo tẻ, gạo nếp. Người ôm gà, người lại gùi một con lợn lên lưng hoặc kẹp vào một bên tay mà người ta thường gọi là “lợn cắp nách”.
Những người khác gùi ổi, cam, táo đá, rau... đến chợ và bày ra tấm ni-lon nhỏ để chào bán. Cũng có người chỉ mang một bọc ớt thóc hay mấy củ gừng để bán… Tất cả tạo nên không khí mua bán rất ấm cúng và hòa nhã. Với họ, phiên chợ chính là nơi có thể gặp gỡ, tâm tình, chia sẻ với nhau sau một tuần làm việc cực nhọc. Ở đó, những người phụ nữ có thể ngồi hàng giờ trò chuyện với nhau, cánh đàn ông thì say sưa bên nồi thắng cố đậm đà hương vị cùng chén rượu nồng và những đứa trẻ lại được khoe váy áo mới... Cũng tại nơi đây, bao nhiêu chàng trai, cô gái đã nên duyên vợ chồng.
Chảo thắng cố sôi
Cũng chỉ ở chợ phiên vùng cao, chúng ta mới thấy hết được cái tinh tế trong hoa văn của các bộ trang phục dân tộc. Có thể nói, đây là một trong những di sản văn hóa quý nhất của đồng bào, làm nên một phần “hồn” của các chợ phiên vùng cao.
Nói là họp chợ nhưng kỳ thực chỉ đơn giản là người bán con gà, con chó, con mèo, con lợn giống nhà nuôi, con chim bẫy được; người bán mớ măng, mớ quả hái trên rừng.; người bán mớ tép, con cá đánh được ở sông, ở suối. Người khác bán gánh củi, cây tre, cây vầu; hay vài lạng chè, vài cân thuốc lá sấy, vài cân ngô, vài bơ lạc, ống gạo; có khi là mấy bộ bàn ghế làm bằng tre, trúc… Toàn những thứ của nhà làm ra.
Tất tần tật trên rừng, trong nhà, hễ thứ gì dùng được mà không dùng đến, bà con lại mang ra chợ bán. Lỡ không bán được, họ lại mang về dùng.
Xuống chợ
Nếu bán được, họ sẽ có tiền mua giấy bút, quần áo, giày dép cho trẻ con; mua thực phẩm như: mỡ lợn, xì dầu, nước mắm, tàu choong, mì chính, cân đường, muối ăn hay dầu thắp... Người mua thêm nông cụ sản xuất như lưỡi cày, cái xẻng, cái cuốc, con dao. Người mua ít chỉ thêu, hộp dầu cao cù là, ít thuốc cảm cúm… Có người mua hòm tôn, vỏ chăn ,quần áo và màn mới để chuẩn bị cho con gái đi làm dâu…
Đời sống người dân diễn ra quanh cái chợ. Chợ phiên là hình ảnh thu nhỏ về đời sống cộng đồng của đồng bào các dân tộc miền núi. Ngày ấy cũng có các cửa hàng mậu dịch, cửa hàng thương mại của nhà nước, nhưng người ta vẫn thích về chợ mua bán. Đồng bào chỉ vào các cửa hàng nhà nước khi ngoài chợ không có mặt hàng đó, hoặc vào những ngày chợ không họp. Một số người buôn chuyến từ miền xuôi và các huyện trong tỉnh cũng thích về chợ mua hàng. Chợ cũng là đầu mối trung tâm buôn bán của cả vùng.
Điểm tâm
Người miền núi vốn không cầu kỳ trong chuyện ăn uống. Ở nhà ngày nào cũng ăn cơm, ăn cháo, cùng lắm thêm củ sắn, củ khoai luộc, chứ không nhiều quà bánh như ở chợ. Vì vậy, về chợ được ăn bát phở, bát bún nóng là sướng nhất.
Các chợ phiên Tây Bắc có nồi thắng cố sôi sùng sục, toả mùi thơm nghi ngút Cuối cùng, người ta không quên mua chục cái bánh rán, dăm cái bánh mỳ về làm quà cho con cháu và những người không có thời gian về chợ.
Chuyện của đồng bào thì rôm rả lắm. Với những người đã có gia đình, họ kể nhau nghe từ chuyện làm ăn, mùa vụ, gieo trồng, cấy hái, giá cả các mặt hàng, đến chuyện vui, chuyện buồn, hỏi thăm sức khoẻ, chuyện trong gia đình, rồi hỏi thăm cả những người bạn già sao chợ này không thấy…Đấy là nói chuyện những người bạn già về chợ gặp nhau, họ hàn huyên đủ thứ chuyện.
Đôi bạn già tâm sự
Còn lớp trẻ, lũ thanh niên trai, gái thì khác. Hồi đó, thấy các anh thanh niên Nùng Phàn Slình mặc rất nhiều chiếc áo cánh vào mùa đông, tôi không hiểu vì sao họ không mặc áo bông hay áo len cho ấm. Sau này tôi mới biết, thì ra mỗi chiếc áo cánh họ mặc là của một bạn gái tặng. Chàng trai nào mặc nhiều áo tức là họ có nhiều bạn gái. Họ hãnh diện vì điều đó, nên khi đi chợ, đi chơi hội, có bao nhiêu áo, họ mặc vào hết.
Thanh niên về chợ, ngoài việc mua bán còn một việc quan trọng khác, là tìm bạn, tìm tình yêu. Họ đi thành từng tốp nam và nữ. Ai cũng mặc những bộ trang phục đẹp nhất về chợ để tìm bạn và hát sli (một làn điệu đặc trưng của dân tộc Nùng). Nếu ai phải đem hàng về chợ bán như gánh than, củi…, họ sẽ đem theo một bộ quần áo đẹp để thay.
Hẹn hò
Không biết bằng cách nào, từng tốp nam và nữ có tín hiệu riêng, họ tách nhau ra thành từng đôi và bắt đầu hát đối đáp. Người Nùng thì hát sli, người Tày hát phong slư và hát lượn. Những câu hát của họ tôi không hiểu nhưng giọng hát thì da diết lắm. Từ chợ về đến nhà, họ hát đối những câu hứa hẹn, thề thốt lứa đôi. Từ những cuộc hát giao duyên như thế, nhiều chàng trai, cô gái đã phải lòng nhau, nên vợ nên chồng.
Nếu là mấy chị người Dao đỏ thì thôi rồi đẹp. Họ nổi bật trong cả khu chợ. Từ chiếc váy ngắn, chân quấn sà cạp đến cổ áo và riềm cổ áo, nhất là chiếc mũ đội trên đầu, cầu kỳ và ấn tượng.
Về chợ phiên vùng cao, cái đập vào mắt người ta chính là sắc màu của các bộ trang phục dân tộc. Có thể nói trang phục là một trong những di sản văn hóa quý nhất của đồng bào, làm nên một phần hồn vía của các chợ phiên vùng cao.

(Mùa xuân vùng cao)

Bình luận (0)