Gửi em chiếc nón bài thơ-Sơn Tùng -Lê Việt Hòa

 Anh gửi cho em chiếc nón bài thơ xứ Nghệ
Mang hình bóng quê hương,
Lợp vào đây trăm nhớ ngàn thương

Chiến thắng 30/4/1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước là "nguồn cảm hứng" sáng tạo phong phú, mãnh liệt cho các văn nghệ sĩ, trong đó có nhạc sĩ. Có thể kể các bài hát: Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng (Phạm Tuyên); Đất nước trọn niềm vui (Hoàng Hà); Tiếng hát từ thành phố mang tên Người (Cao Việt Bách - Đăng Trung)... Muộn hơn một chút là các bài: Bài ca thống nhất (Võ Văn Di), Gửi em chiếc nón bài thơ (Lê Việt Hòa - Sơn Tùng)... v.v... Trong những bài hát thời ấy tôi thích bài Gửi em chiếc nón bài thơ, đơn giản vì bài đó hay và dễ thuộc, dễ nhớ. Tôi cũng có đôi chút "Cảm tình riêng" vì bài hát phỏng thơ của nhà văn Sơn Tùng - Một nhà "văn xuôi", có nhiều tác phẩm thành công viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, "đột xuất" có một bài thơ hay!

 

Gửi em chiếc nón bài thơ - (Lê Việt Hòa) - Kiều Hưng

Tôi có dịp nói chuyện dài dài với nhà văn Sơn Tùng. Ông cười sảng khoái: "Hoàng Quảng Uyên chỉ mới đọc, thích phần lời trong bài hát Gửi em chiếc nón bài thơ, sáng tác sau năm 1975. Thế là đã nhiều, đã quý rồi nhưng Uyên ơi, bài đó mình làm từ năm 1955, tức là trước năm 1975 hai mươi năm!". Tôi quá bất ngờ, "vặn lại": "năm 1955, làm gì đã có hiện thực như trong thơ: "Em đội nón bài thơ đi đón ngày hội mới/ Nước non ta nay một dải/ Vẹn tròn như chiếc nón bài thơ..."Nước dưới sông có khi đầy khi cạn, Trăng trên trời khi tỏ khi mờ/ Tình đôi ta từ bấy đến giờ.

Nhà văn Sơn Tùng lại cười: "Đó là sự tưởng tượng lúc bấy giờ, hoàn toàn tưởng tượng Uyên ạ! Một sự tưởng tượng có căn cứ, có niềm tin. Khi ấy, chỉ mấy tháng nữa là sang năm 1956 sẽ tổng tuyển cử, thống nhất đất nước (theo hiệp định Giơ ne vơ). Gần lắm, chắc lắm nên mình mới dám hạ bút "mơ" như thế. Vậy mà ngờ đâu niềm mơ ước đó kéo dài 20 năm mới thành hiện thực". Nhà văn Sơn Tùng kể cho tôi về "hoàn cảnh sáng tác" bài Gửi em chiếc nón bài thơ: "Năm 1955, mình là đại biểu thanh niên sinh viên Việt Nam dự đại hội liên hoan thanh niên sinh viên thế giới lần thứ V tại Vacsava - Ba Lan.Trên đường đi có dừng lại ở Mátxcơva (Nga), mình đi chơi phố bất chợt nhìn thấy một cô gái Nga đội chiếc nón lá Việt Nam (nón bài thơ) đi giữa đường phố thủ đô Nga mình xúc động quá, chợt nhớ những người thân yêu ở quê nhà. Cảm xúc trào dâng thành thơ. Về nước, mình đem nộp bài thơ để báo cáo, được in trong nội san sinh viên năm 1955, sau in báo Thống nhất (1960), sau 30/4/1975, nhạc sĩ Lê Việt Hòa phổ nhạc".

                

Nón bài thơ, em đội nón bài thơ đi đón ngày hội mới
Nước non ta nay một dải vẹn tròn

Nửa tháng sau cuộc điện thoại, nhà văn Sơn Tùng gửi cho tôi nguyên bản bài thơ: Gửi em chiếc nón bài thơ. Tôi lại một lần nữa bất ngờ: bài thơ dài 43 câu mà nhạc sĩ Lê Việt Hòa chỉ lấy 12 câu để làm thành bài hát (nên mới ghi là phỏng thơ). Vẫn biết là phổ nhạc không thể cứ y nguyên thơ mà phổ nhưng tôi vẫn "lấn cấn": Sao nhạc sĩ lại "cắt" nhiều thơ thế! Bài thơ của Sơn Tùng viết theo lối "kể" của một nhà văn hơi dài dòng, nhưng nhờ có những câu thơ "lấp lánh" nên đọc không mệt!: "Anh gửi tặng nón bài thơ quê mẹ/ Gửi cho em cả dòng sông cửa bể/ Cả vầng trăng và cả trời xanh". Và "Nước dưới sông khi đầy, khi cạn/ Trăng trên trời khi tỏ khi mờ/ Tình hai ta từ bấy đến giờ/ Vẫn tròn vẹn như nón bài thơ em đội đầu". Đọc thơ Sơn Tùng (ông có hơn một trăm bài thơ, cả đã in và chưa in), tôi chợt hiểu rằng, một phần làm nên giá trị tiểu thuyết Búp sen xanh là chất thơ thấm trong nhiều trang viết.

                     

Bà Hillary Clinton và con gái

Ở đây, phải công nhận nhạc sĩ Lê Việt Hòa rất "điệu nghệ" trong việc sử dụng những câu thơ hay trong bài thơ của Sơn Tùng, sắp xếp, "biên tập" lại thành "bài thơ" 12 câu dễ nhớ, dễ thuộc, mà vẫn giữ được "chất" của bài thơ. Tất nhiên, phổ nhạc cho thơ có những mẹo mực riêng, nhưng phải tự tin, yêu và trân trọng nhà thơ lắm, nhạc sĩ mới dám "cắt" và biên tập như thế. Cái "điệu nghệ" đáng kể nữa của Lê Việt Hòa còn ở chỗ là làm cho người nghe nghĩ rằng bài thơ của Sơn Tùng là mới sáng tác tức là Lê Việt Hòa đã "làm mới" thơ Sơn Tùng. Dù vô tình hay là cố ý thì trong trường hợp này người nghe biết đến và nhớ bài thơ Gửi em chiếc nón bài thơ một phần lớn nhờ nhạc sĩ Lê Việt Hòa. Ở tuổi 82 nhà văn Sơn Tùng vẫn viết với tất cả niềm say mê và nhiều nghị lực: "Năm 1972 tôi bị thương nặng tại miền Đông Nam Bộ, thương binh  hạng 1/4. Từ bấy đến nay tự khổ luyện để tàn mà không phế và viết" (Nhà văn hiện đại- Nhà xuất bản Hội nhà văn - 2007). Ông cũng vừa gửi cho tôi bức ảnh đen trắng chụp Bác Hồ đang ngồi thiền trong hang (ảnh chụp người thật chứ không phải chụp lại tranh vẽ). Ông bảo, ông còn sở hữu một số bức ảnh quý chụp Bác Hồ. "Sẽ gửi cho Uyên". Tôi cám ơn ông và chờ đợi.

Hoàng Quảng Uyên

(Hình ảnh mang tính minh họa)

Bình luận (2)

  1. Xuân Nguyễn
    Xuân Nguyễn
    Đọc bà viết tôi thắc mắc tại sao chỉ có 43 câu thơ, tôi thấy bài thơ rất dài. Không biết bài thơ đây có đúng không?

    GỬI EM CHIẾC NÓN BÀI THƠ
    Thơ: Sơn Tùng

    Anh gửi cho em chiếc nón bài thơ xứ Nghệ (*)
    Mang hình bóng quê hương
    Lợp vào đây trăm nhớ ngàn thương
    Khi mưa nắng nón bài thơ che chở.

    Quê hương Anh - Nghệ An - sóng gió
    Đất dậu phên từ thuở nước khai sinh
    Nón Nghệ nghiêng nghiêng che bao khúc hát quân hành
    Nóng giọt máu hồng Nghệ An – Xô Viết

    Màu lá chói mây trời nõn biếc
    Chóp vươn cao chót vót đỉnh đèo Ngang
    Dải quai xanh dòng nước sông Lam
    Một lần anh đi xa Tổ quốc

    Gặp người con gái Liên Xô
    Duyên dáng cười nghiêng nón bài thơ
    In bóng dài trên đường phố Mạc Tư Khoa
    Anh thấy cả quê hương hiện đến.

    Ôi quê hương yêu mến
    Sông Lam uốn khúc êm đềm
    Sóng nước long lanh như mắt mẹ hiền
    Tắm mát bãi ngô ruộng lúa

    Cửa Hội sáng lành ngọn gió
    Con thuyền rẽ sóng ra khơi
    Tiếng hát đò đưa quyện ánh trăng ngời
    Tha thiết điệu ân tình hò hẹn:

    Nước sông Lam khi đầy khi cạn
    Trăng trên trời khi tỏ khi mờ
    Tình hai ta từ ấy đến giờ
    Vẫn tròn vành vạnh như nón bài thơ em đội đầu

    Ôi quê hương nặng tình thương nhớ
    Câu hò đứng giữa lòng ta
    Bao năm bao nẻo đường gian khổ
    Nón bài thơ một bản tình ca

    Nhớ buổi quê hương mịt mù khói lửa
    Anh đi mẹ tiễn một quãng đường xưa
    Mẹ trao anh chiếc nón bài thơ
    Phút giây lặng lẽ

    Nắng ngời mắt mẹ
    Mẹ dặn anh như nhắc một lời thề
    “Giấy rách thì giữ lấy lề
    Nón rách thì giữ lấy mê đội đầu”

    Năm tháng anh đi
    Tóc mẹ ngả màu
    Đất nước ngời hương sắc mới
    Anh lớn lên trong lửa khói

    Nón bài thơ sáng giữa quê hương
    Nhớ em trong ấy yêu thương
    Anh gửi tặng nón bài thơ quê mẹ
    Gửi cho em cả dòng sông cửa bể

    Cả vầng trăng và cả trời xanh
    Tin tưởng
    Em ơi miền Bắc quê anh
    Cây vườn đang xanh cành ngọt quả

    Miền Nam quê em máu lửa
    Hạt gieo rồi em sẽ hái hoa
    Tin tưởng em ơi ngày ấy không xa
    Em đội nón bài thơ đi đón ngày hội mới

    Nước non liền một dải
    Vẹn tròn như chiếc nón bài thơ
    Anh cùng em chung một bài ca
    Nước dưới sông có khi đầy khi cạn
    Trăng trên trời khi sáng khi lu

    Lòng dân ta đối với Bác Hồ
    Vẫn vẹn tròn như nón bài thơ em đội đầu.

    Hà Nội 1955
  2. Lê xuân Aí
    Lê xuân Aí
    Một Bài hát rất hay và ý nghĩa , Bài Hát mang hình ánh sâu đậm về Quê Tôi . Xứ Nghệ , Tôi Hát Bài này cũng rất hay nhưng không thế sánh được với NS Kiều Hưng , Dù rằng Tôi hát với lòng thành trìu mến nhất vì nơi ấy Mẹ Tôi đã nuôi Tôi lớn lên với dòng sữa và cá nước mắt khi Tôi còn ớ nơi Chiến Trường ác liêt tây Nam Tố Quốc