Nghệ sĩ chèo Như Hoa


Nghệ sĩ Ưu tú Như Hoa
Nghệ sĩ ưu tú Như Hoa sinh năm 1942 tại Từ Sơn Bắc Ninh trong một gia đình yêu nghệ thuật. Ngay từ thuở nhỏ bà đã thuộc nhiều làn điệu dân ca và chèo của quê hương. Lớn lên bà ra Hà Nội tham gia đội chèo Đông Đào, sinh hoạt tại khu Đồng Xuân Hà Nội. Sau này đội chèo Đông Đào có quyết định trở thành nòng cốt của đội chèo của Đài tiếng nói Việt Nam. Từ đó tiếng hát của nghệ sĩ Như Hoa bắt đầu gắn liền với tiếng hát chèo trên làn sóng phát thanh và trở thành một trong những giọng hát được yêu thích nhất.

Tiếng hát đưa nôi - (Hồng Dương) - Như Hoa - Đội chèo Đài TNVN


Có thể nói trong suốt những thập kỷ 60, 70, 80 của thế kỷ 20, giọng hát chèo của nghệ sĩ Như Hoa được đánh giá rất cao và được coi như mẫu mực của một giọng hát chèo hay. Bên cạnh thể hiện thành công các bài hát chèo trên làn sóng đài tiếng nói Việt Nam, nghệ sĩ Như Hoa cũng trực tiếp tham gia biểu diễn phục vụ tại chiến trường và để lại rất nhiều tình cảm trong lòng chiến sĩ và đồng bào. Năm 1984, trên đường biểu diễn từ Hà Bắc trở về, một tai nạn giao thông nghiêm trọng đã cướp đi sinh mạng của bà khi tài năng nghệ thuật của bà đang ở độ chín. Ra đi đột ngột, nghệ sĩ Như Hoa để lại niềm thương nhớ khôn nguôi cho người thân, bạn bè đồng nghiệp và thính giảyêu chèo trong cả nước.

Đêm ngày mồng hai tháng mười một, năm Giáp Tý, sau khi đóng xong vai Thị Mầu lên chùa phục vụ Đại hội Thông tin quân đội tại Bắc Giang, Như Hoa xếp lại vài chục bó hoa được tặng trong và sau lúc diễn, chị vội vàng tẩy trang, ăn suất bồi dưỡng rồi lên xe về Hà Nội cùng với 9 diễn viên. Ô tô phóng nhanh, về đến cầu Chui gần Gia Lâm thì tai nạn ập đến. Chiếc xe bị lật đổ. Một tai nạn khủng khiếp đã xảy ra. Các nạn nhân được đưa về trạm xá địa phương rồi về bệnh viện Việt Đức. Sáng ngày hôm sau, từ bệnh viện, tin báo đi cho biết nghệ sĩ chèo Như Hoa đã mất. Thư từ, điện chia buồn khắp nơi gửi về tới tấp và liên tiếp. Cả nước biết được tin này rất nhanh chóng. Người nọ bảo người kia tất cả những người yêu hát chèo trong cả nước và cả ở nước ngoài, ai mà không được nghe tiếng hát hoặc đã học tiếng hát của Như Hoa. Người nghệ sĩ cần mẫn này đã từng hát rất nhiều bài trong các chương trình, lại đảm nhiệm luôn cả nhiệm vụ dạy hát chèo trên làn sóng điện của Đài Phát thanh tiếng nói Việt nam mỗi tuần một buổi trong suốt từ những năm 1958 cho đến cũng không ai quên nổi những buổi dạy hát đậm đà đó với những bài "Lới lơ" man mác, có đoạn “lưu không”: tinh… tinh… tinh… chát… rồi ngả sang: "Ai xui là xui cây lúa… chín… í a… chín ngập… đồng”. Đến buổi khác lại hát “Sắp qua cầu”, "Sắp đường trường”, "Chức cẩm hồi văn “Luyệnnăm cung”?… rồi đến “Sổng”, "Hát văn”… 

Cũng không phải là ít người có thể dạy hát chèo trên làn sóng. Nhưng, Như Hoa được chọn. Giọng của Như Hoa là giọng chèo trong sáng, mượt mà, tròn vành rõ chữ, chân chất "đổ hạt” xênh xang, dân dã mà kiêu sa. Hơi chèo và giọng chèo này đu đưa, ngân nga một dư vị ngọt ngào. Chúng lấp lánh hình ảnh những cánh đồng như lụa, dòng sông Cầu, những đình chùa, miêu mạo xứ Kinh Bắc. Nơi mà một làn gió cũng mang điệu dân ca. Tiếng hát của Như Hoa có sự say đắm, có chút, buồn pha màu sương khói. Như Hoa thường không nguôi nhắc lại. "Mẹ em mất đi khi bà còn rết trẻ". Chị luôn nhớ lời bà láng giềng nói với chị: "Khi xưa, mẹ cô đẹp và hát hay lắm. Tiếng hát của bà làm cho cả vùng Bắc Ninh này say mê"… Chính tất cả những điều đó đã hoà tan vào tiếng hát của Như Hoa làm cho nó có những vần ví riêng biệt. Nghệ sĩ Như Hoa đã ngừng thở, nằm trên chiếc bàn bệnh viện. Các chị em trong tổ chèo đứng quây xung quanh bàn như hàng rào danh dự để tránh mọi sự ồn ào xô đẩy, chen lấn của một số người muốn đến nhìn mặt chị, làm khó khăn cho công việc khâm liệm. Chị Phương Nhung vợ nhạc sĩ Vũ Thanh trang điểm, son phấn cho chị, sửa lại đôi lông mày cong và dài. Mấy chị em khác mang trang phục của vai Thị Mầu lên chùa mặc cho chị. Thế là Như Hoa được mặc yếm vàng màu mỡ gà, áo dài đỏ màu hồng, thắt lưng xanh màu hoa lý, khăn chít cài hoa… Mớ tóc được để đuôi gà vắt Vẻo. Chị Phương Nhung chỉnh lại phục trang, đặt một cái quạt vào tay Như Hoa.

Rồi mọi người đặt cô Thị Mầu Như Hoa vào áo quan như thể Như Hoa còn sống vậy chị ở tư thế chuẩn bị diễn vai kịch của mình. Chỉ đến mấy tiếng trống là Như Hoa sẽ ra chiếm lĩnh sân khấu Nhưng, Như Hoa nằm bát động, xung quanh chỉ là nước mắt, tiếng khóc và hoa. Thương quá và yêu quá ở một số nước phương Tây, người ta chôn một vài diễn viên hoặc mệnh phụ nổi tiếng với một vài cuốn sổ tay hoặc mấy lá thư tình. Ở ta, Như Hoa được chôn với đầy đủ phục trang của vai diễn Thị Mầu thì thật là độc đáo.

Lòng con nhớ Bác - (Công Sáu) - Như Hoa - Đội chèo Đài TNVN


Đám ma Như Hoa đầy hoa, kéo dài suốt dãy phố Phủ Doãn rồi lan toả ra những dãy phố khác cho đến tận nghĩa trang Văn Điển. Hai bên đường, ở nơi nào cũng đầy người. Mọi người đứng kín cả những gác hai, gác ba, gác bốn để nhìn kỹ xe tang và đưa mắt chào vĩnh biệt. Chúng tôi mang vòng hoa viếng, đi từ phố Bảo Khánh để đến nơi Như Hoa nằm chỉ có một quãng đường ngắn mà phải đi mất 15 phút vì đám đông chen lấn nhau dữ dội quá. Chúng tôi cứ bị dạt đi hết chỗ này đến chỗ khác như bị lạc trong biển người. Thật là một hiện tượng. Sau đó, chừng vài tháng, những điện văn, thư từ, những bài thơ tiếc thương Như Hoa từ mọi miền lại tới tấp gửivề Đài Phát thanh tiếng nói Việt nam, là nơi mà Như Hoa làm việc và gia đình Như Hoa.
Anh Cầm Phong là chồng chị có cho tôi xem hàng chồng những bức thư gửi đến anh, tỏ lòng thương xót và quý mến Như Hoa. Có bức thư viết: "Như Hoa đã không chỉ là đứa con của xã Liên Sơn, huyện Tiên Sơn Bắc Ninh nữa mà đã là ca sĩ, kịch sĩ của cả đất nước rồi. Nhà thơ Vân Trình đã viết: Tiếng hát Như Hoa Như những cánh hoa Theo làn sóng điện bay khắp gần xa Mang niềm vui đến mọi nhà Cho những trái tim thêm tươi thắm Cho cuộc sống thêm hài hoà Cả những tâm hồn còn tràn trề nước mắt Tiếng hát này cũng có thể lau khô… Đúng vậy, tiếng hát của Như Hoa đã nuôi sống được tinh thần con người, một nghệ sĩ đích thực mới làm được điều đó. Về mặt biểu diễn, Như Hoa chỉ diễn một số vai mà mình thích. Chúng hợp với tạng của chị như những vai nữ chính trong các vở đường về trận địa", "Con đường hạnh phúc”,  trong Quan âm Thị Kính, vai Thị Mầu . vai Chị Dậu trong Tắt đèn… Vai nào chị cũng diễn được rất xúc động. Đó là tài năng của chị đã nói lên được sự xúc động của mình. Những vai diễn của chị đều ngẫu hứng, tài tử, toả sáng như lời lão nghệ sĩ Năm Ngũ nhận xét. Như Hoa là học trò yêu của những cây cao bóng cả làng chèo: Bà Cả Tam, bà Dịu Hương, bà Phẩm, Hoa Tâm, ông Năm Ngũ…
Ông Đinh Khắc Ban là một trong những cây đàn đáy hàng đầu của Việt nam nhận được tin Như Hoa mất, ông đờ đẫn một lúc lâu rồi mới bảo: "Ôi! Nó là con chim, trước khi chết nó đã hót hay lắm…" Những năm 1963-1964, Như Hoa đã sang biểu diễn ở Campuchia và Trung Quốc vài lần. Và lần nào Như Hoa cũng nhận được sự hoan nghênh đặc biệt hiếm thấy ông cục trưởng Cục nghệ thuật út Chon, bảo: Tiếng hát của Như Hoa đầy thuyết phục và mỏng manh. Như Hoa còn hát được Quan họ, Xa Mạc, Bồng Mạc. Có điều Xa Mạc chị đưa thật não nùng. Hơn ba năm sau, chiếc tiểu đựng nắm xương cô quạnh của Như Hoa được mang về làng quê Tiên Sơn. Cả làng xóm chôn rộn hẳn lên. Mọi người đến thăm hỏi. Cả những người làng bên cạnh cũng sang. Trong làn khói hương nghi ngút, mọi người thương cho Như Hoa nhưng cũng tự hào vì họ có được Như Hoa. Chúng ta đã mất Như Hoa. Nhưng, những lớp trẻ đã tiếp nhận tiếng hát của Như Hoa và tiếp bước Như Hoa. Ngày nay, mỗi khi có tiếng trống chèo, có điệu Lới Lơ hoặc thấy Thị Mầu xuất hiện, chúng ta không khỏi chạnh nhớ đến Như Hoa. Có được một nghệ sĩ vừa hát, vừa đóng kịch, nhan sắc và tài hoa của đất Kinh Bắc như Như Hoa thật đáng tự hào. Như Hoa đã hết lòng vì nghệ thuật mà nghệ thuật cũng đã làm cho Như Hoa được sống lâu hơn trong lòng người ngưỡng mộ.

Lý Khắc Cung\
(Hình ảnh mang tính minh họa)

Bình luận (7)

  1. Phạm Ngọc Tuấn
    Phạm Ngọc Tuấn
    Tôi là người Hâm mộ giọng hát nghệ sĩ Như Hoa từ thuở còn là học trò những năm 60 của thế kỉ trước .Hôm nay tình cờ đọc được bài này càng thấy tiếc thương chị ,một giọng hát chèo có một không hai này .Cầu cho nơi chín suối chị được an nghỉ ngàn thu .
  2. Trần thị hường
    Trần thị hường
    Tôi rất thích nghe hát chèo. Tôi thích nghe nhung bài hát chèo do ca sỹ Như Hoa hát. Thật tiếc cho một tài năng đang ở độ chín thì đột ngột ra đi. Chúc bà nơi xa đó an giấc ngàn thu.
  3. quangbn
    biết đên bao giờ mới tìm được giọng hát chèo đặc sắc như cố nsut Như Hoa giọng hát chỉ có một không hai .
  4. doanh quoc
    nghe lại bài tiếng hát đưa nôi, nhớ chị NHƯ HOA đến cồn cào. đất nước mất đi một ns tài hoa những người yêu chèo mất đi một giọng ca vàng, gia đình mất một người thân, xin thắp nén hương thơm dâng lên hương hồn chị& gửi tới gia đình anh CẦM PHONG lời chia buồn sâu sắc.
  5. doanh quoc
    tôi đã yêu mến giọng hát của NS NHƯ HOA từ những năm 1970 của thế kỉ trước, được tin chị gặp tai nạn & đã ra đi mãi mãi tôi như người mất hồn, vô cùng thương tiếc chị, một giọng hát chèo trong trẻo ngọt ngào, nhân đây cho tôithắp nén nhang & gửi lời chia buồn đến gia đình chị, cầu chúc linh hồn chị an lành nơi suối vàng...