Nhạc sĩ Dân Huyền.

(Nhạc sĩ Dân Huyền)

Quê của Dân Huyền ở thôn Xuân Nha, xã Hưng Nhân (Hưng Nguyên-Nghệ An). Ông nghe mẹ kể lại rằng, khi chào đời, tiếng khóc của ông rất nhỏ nhưng nghe kỹ lại giống tiếng bà nội hát Ví dặm. Lúc đó, mọi người đùa, lớn lên thế nào ông cũng làm gì đó liên quan đến nghệ thuật. Và ngay từ nhỏ, Dân Huyền đã bộc lộ sở thích âm nhạc, ông từng học âm nhạc ở nhà thờ thuộc Giáo xứ xã Đoài. Năm 16 tuổi, ông là nhạc công của Đoàn văn công Liên khu 4. Năm 1957, ông chuyển về công tác ở Ty văn hóa Nghệ An.

Năm 1959, ông ra Hà Nội học Trường Tuyên huấn Trung ương, sau đó làm cán bộ văn nghệ ở Nhà máy Ô tô 1/5. Từ năm 1967, ông công tác tại Ban âm nhạc, Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN). Khi mới về đài, thấy ông còn trẻ nên nhiều người tỏ ra nghi ngờ năng lực của ông. Họ thử ông bằng một đoạn nhạc mà đến bây giờ, đã gần 50 năm trôi qua, ông vẫn không thể quên. Đoạn nhạc ấy có nội dung: "Đế quốc Mỹ điên cuồng lồng lộn" (Đô đô đô son pha mi rề). Cái khó của đoạn nhạc này không phải ở giai điệu, mà là ở từ "lồng lộn", đặc biệt là chữ "lộn", dù có xuống nốt gì cũng chạm phải dấu huyền. Nghĩ kiểu gì cũng không ổn, cuối cùng ông thay từ "lồng lộn" bằng từ "tàn bạo" và được chấp nhận.

Nhạc sĩ Dân Huyền nhận hoa và lời chúc mừng

Ngày đó, đồng nghiệp nói với ông rằng, nếu muốn làm việc ở đài cần phải có các yếu tố như: "làm được, viết được, nói được, hát được và tổng kết được". Chính điều này đã thôi thúc ông ra sức học tập, rèn luyện để nâng cao trình độ chuyên môn và hoàn thiện mình hơn. Thời gian công tác ở Đài TNVN, ông từng giữ chức Phó trưởng phòng Âm nhạc cùng với nhạc sĩ Nguyễn An quản lý và phụ trách các chương trình nhạc mới và dân ca. Khi phòng này lớn mạnh được tách ra thì ông làm Trưởng phòng Dân ca và nhạc cổ truyền.

Trải qua mấy chục năm, chương trình Dân ca và nhạc cổ truyền trên sóng phát thanh Đài TNVN đã trở thành một thương hiệu riêng của đài, được nhiều thính giả yêu mến, trong đó Dân Huyền là một trong những người góp công lớn.

Kể từ khi chọn con đường sáng tác, sưu tầm, chỉnh biên và soạn lời mới cho dân ca, ông đã cống hiến hết mình vì nền âm nhạc truyền thống nước nhà. Một số bài hát của ông được nhiều người yêu thích như Bên lăng Bác Hồ, Lắng tiếng quê hương, Cung đàn tuổi xanh, Đêm Sài Gòn nghe vọng cổ, Gửi anh một khúc dân ca, Duyên Quan họ, Bông hoa Hồng Chiêm, Phong thư sông Lam...

(Nhạc sĩ Dân Huyền cùng Bài Ca Đi Cùng Năm Tháng)

Năm 1963, khi đó Dân Huyền là cán bộ tuyên truyền văn nghệ ở Nhà máy Ô tô 1/5 đóng trên phố Phan Chu Trinh (Hà Nội). Ở đó có phong trào học tập văn hóa khá điển hình nên Bác Hồ đã đến thăm, động viên. Lần gặp Bác đã để lại trong ông bao xúc động, ông quyết tâm, cố gắng sống thật tốt.

Một trong những ca khúc tiêu biểu trong cuộc đời sáng tác của ông là bài Bên lăng Bác Hồ. Tâm sự về hoàn cảnh ra đời ca khúc này, ông cho biết: Vào tháng 10/1974, khi cùng đoàn văn nghệ sĩ của Đài TNVN đến thăm công trường xây dựng lăng Bác, trước cảnh lao động khẩn trương, nhộn nhịp của hàng ngàn cán bộ, công nhân viên, tôi đã hình dung ra trước mắt mình những đoàn người già trẻ gái trai nối nhau về đây viếng Hồ Chủ tịch, đặc biệt là đồng bào, đồng chí ở miền Nam sau ngày đất nước thống nhất sẽ về thăm Thủ đô và viếng lăng Người".

Trong suốt một tuần lễ, ông ngẫm nghĩ để tìm cho được những giai điệu đẹp, thể hiện tình cảm của đồng bào cả nước nói chung và bà con miền Nam nói riêng đối với Bác Hồ. Và lúc này, câu nói của Bác: "Miền Nam trong trái tim tôi" cùng hai câu thơ của nhà thơ Tố Hữu: "Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà-Miền Nam mong Bác nỗi mong cha" hiện lên và tạo cảm hứng cho ông viết một bản nhạc mang phong cách dân ca.

(Bên lăng Bác Hồ - Dân Huyền)

Trong chương trình ca nhạc ngày 19/5/1975, bài hát này đã được nghệ sĩ Kiều Hưng thể hiện và được đông đảo người nghe yêu thích. Đây là bài hát sớm nhất viết về lăng Bác. Trong ngày khánh thành lăng (27/8/1975), Bên lăng Bác Hồ được chọn là ca khúc chính thức và được chọn phát thường xuyên để đón khách trong Khu di tích lăng Bác-Phủ Chủ tịch.

Một kỷ niệm mà ông không thể quên, đó là trong thời gian diễn ra sự kiện Điện Biên Phủ trên không tháng 12/1972 ở Hà Nội, trong lúc mọi người sơ tán hết thì ông được phân công cùng nhạc sĩ Phạm Tuyên, Nguyễn An trực dưới tầng hầm của căn nhà nằm sau Đài TNVN. Chính tại nơi đây, ông đã cho ra đời nhạc phẩm Cánh cụt, cánh què sau khi được tin quân dân ta bắn rơi máy bay F111 (loại cánh cụp, cánh xòe hiện đại của không quân Mỹ). Chỉ vài ngày sau đó, bài hát đã được vang lên trên làn sóng của Đài TNVN cùng các bài khác như Hà Nội những đêm không ngủ (Phạm Tuyên), Tên lửa ta đánh rất hay (Huy Thục), Tiếng hát Hà Nội hôm nay (Nguyễn An)…, góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu của quân và dân cả nước.

Bên cạnh việc sáng tác ca khúc, Dân Huyền còn sưu tầm, dàn dựng thu thanh các bản dân ca; viết báo giới thiệu về các vùng dân ca, các bài dân ca, các nghệ nhân và nghệ sĩ hát dân ca và đàn dân tộc; soạn nhạc cho cải lương và phim tài liệu...

(Cảm ơn nhạc sĩ Dân Huyền. Đầu xuân lại có du thuyền Hồ Tây)

Dân Huyền còn là tác giả của cuốn sách: 1111 câu đố dễ nhớ, dễ thuộc. Gần đây, ông đã cho ra mắt bạn đọc tập thơ và nhạc Chút tình Hà Nội, gồm 22 bản nhạc, 48 bài thơ nhân kỷ niệm Thủ đô tròn 1.000 năm tuổi. Ông tâm sự: "Tôi không sinh ra ở Hà Nội, nhưng Hà Nội đã cho tôi cả cuộc đời…".

Đến nay, Dân Huyền đã cho ra đời trên 500 nhạc phẩm các thể loại. Ông cho rằng, muốn viết được lời cho dân ca hay phải nắm được ba yếu tố: nội dung phải phù hợp với làn điệu; giàu hình tượng văn học, vận dụng tốt ngôn ngữ dân gian; biết sắp xếp vần và đúng vần theo các thể thơ truyền thống".

Ông rất tâm đắc với câu nói: "Nếu một dân tộc đánh mất truyền thống văn hóa và bản sắc thì dân tộc ấy sẽ mất tất cả". Chính vì thế, ông tin tưởng rằng hiện nay, dù đời sống âm nhạc có phát triển thế nào thì dân ca và nhạc cổ truyền vẫn sẽ sống mãi.

Với những đóng góp cho nền âm nhạc nước nhà, ông đã được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất cùng các huy chương Vì sự nghiệp văn học nghệ thuật, Vì sự nghiệp báo chí, Vì sự nghiệp tư tưởng văn hóa, Vì sự nghiệp phát thanh, Vì sự nghiệp văn nghệ dân gian; giải thưởng của Hội Nhạc sĩ Việt Nam...

(Nhạc sĩ Dân Huyền cùng CLB đàn và hát dân ca.)

Dù đã về hưu nhưng Dân Huyền vẫn không ngơi nghỉ. Hơn chục năm nay ông là Chủ nhiệm Câu lạc bộ đàn và hát dân ca, Chi hội trưởng Chi hội Văn nghệ dân gian của Đài TNVN. Ngày ngày, người nghệ sĩ đa tài ấy vẫn cần mẫn sáng tác, dạy dân ca cho lớp trẻ; vẫn làm thơ, viết nhạc, sưu tầm câu đố; vẫn tìm tòi, tự học vi tính để phục vụ cho công việc, để mình không trở nên lỗi thời...

Duy Phong

Bình luận (0)