Tiếng hát giữa rừng Biên cương -Dương Nhâm


Tôi biết tới bài hát "Tiếng hát giữa rừng biên cương" qua làn sóng Đài tiếng nói Việt Nam với giọng hát của Kim Oanh, diễn viên đội tuyển Văn nghệ quần chúng Công an Vũ trang miền Bắc thời bấy giờ. Vào thời điểm từ năm 1970 đến 1975, phong trào ca hát quần chúng khá sôi động. Lực lượng vũ trang thời ấy rất chú trọng xây dựng các đội Tuyên văn "cây nhà lá vườn" đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của cán bộ chiến sĩ vốn rất khát khao văn hóa nghệ thuật giữa thời chiến.
Thời ấy, phương tiện truyền thông còn thô sơ và ít ỏi. Đài Tiếng nói Việt Nam làm trọn vai trò rất tích cực trong việc quảng bá phong trào ca hát quần chúng và sáng tác nghệ thuật quần chúng qua chương trình "Khắp nơi ca hát". Bài hát đã đến với cánh lính chúng tôi qua chiếc đài bán dẫn của Hungari viện trợ, nhãn hiệu Lido, được khuếch đại âm thanh truyền qua chiếc loa 25 oát cho cả đơn vị cùng nghe.
"Tiếng hát giữa rừng biên cương" được lính yêu thích ngay, bởi giai điệu rộn ràng trẻ trung và rất hợp với tính cách sôi động của lính trẻ. Lời ca có vẻ đẹp phóng khoáng, trữ tình, đầy cảnh sắc núi rừng, vừa rất thực, lại vừa rất mơ mộng: "Sớm sớm khi chim rừng cao tiếng hót, suối tưng bừng reo vui vui, thấp thoáng giữa lưng đèo biên giới đó, bóng ai đang bước vội vội, rập rờn mây trắng quấn quýt bên chân, cả rừng xanh nghiêng bóng vấn vít mến thân...".

Tiếng hát giữa rừng biên cương - (Dương Nhâm) - Tốp ca nữ Đoàn Nghệ thuât CAND


Nghe rất rõ tiếng vó ngựa khua móng trong tiết tấu bộ gõ và bóng người chiến sĩ biên phòng lẫn giữa cảnh núi mây trập trùng, đèo cao chót vót, trên đường tuần tra bảo vệ biên cương của Tổ quốc.
Bài hát được phát trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam đúng ngày 3 tháng 3 năm 1974, nhân kỷ niệm 15 năm thành lập Bộ đội Biên phòng, sau đó được nhiều đơn vị sử dụng tham gia các hội diễn nghệ thuật, nhiều đài phát thanh địa phương vùng biên giới đã thu phát sóng.
Nhiều ca sĩ chuyên nghiệp và nghiệp dư đã dùng bài hát làm tiết mục biểu diễn cho các cán bộ chiến sĩ trên các vùng đất nước. Bài hát còn được chuyển thành các bản hòa tấu, hoặc tấu sáo trên dàn nhạc dân tộc. Có nghệ sĩ đặt tên cho tác phẩm nhạc là  "Vó ngựa biên cương" với bộ gõ mô phỏng bước ngựa trong hòa tấu nhạc cụ sôi động, hấp dẫn.
Bài hát đã được nghệ sĩ Tuyết Minh cùng tốp ca khúc chính trị “Hoa Phượng Đỏ” đem sang Tiệp Khắc và Cộng hòa dân chủ Đức biểu diễn. Tốp nữ văn công Công an Vũ trang hát tại thủ đô La Habana của Cuba. Bài hát đã đoạt Huy chương Vàng toàn quân năm 1974 và Huy chương Vàng toàn quốc năm 1975.
Bài hát từ đó thường xuyên được vang lên, được thính giả thực sự yêu thích, nhiều lần được yêu cầu phát lại trên Đài Tiếng nói Việt Nam. Tôi rất yêu giai điệu nhanh hoạt, giàu tính tượng hình của bài hát. Vậy mà 10 năm sau khi bài hát ra đời, tôi mới có dịp gặp tác giả, khi cùng tham gia Ban Giám khảo Hội diễn Nghệ thuật quần chúng các lực lượng vũ trang tỉnh Hoàng Liên Sơn. Tác giả bài hát đó là Dương Nhâm, thượng úy, quân hàm xanh lá cây. Anh là người rất dễ gây được thiện cảm bởi ngoài tinh thần làm việc rất trách nhiệm, anh luôn có chính kiến nghệ thuật rõ ràng và trung thực.
Khi trò chuyện chuyên môn mới thấy Dương Nhâm có kiến thức nhạc lý rất vững. Ký xướng âm khá chuẩn, có thể ghi âm ngay bằng ký tự nhạc số. Không phải người sáng tác nghiệp dư nào cũng có được khả năng ấy. Lưng vốn ca khúc của Dương Nhâm về các đề tài khá dồi dào, nhiều nhất là các ca khúc về  miền núi, biên giới và biên phòng.
Chỉ kể tên các ca khúc viết về đề tài biên giới biên phòng, đủ thấy sự gắn bó và tâm huyết của tác giả với đề tài này thật sâu nặng. Đó là các ca khúc: "Lời ru trong đêm biên cương", "Đồn biên phòng", "Bên bếp lửa làng biên", "Những cô gái trồng rừng với chiến sĩ biên cương", "Cột mốc biên cương", "Những con suối không tên", "Tiếng chim em yêu", "Tình yêu cô gái Dao", "Dòng Nậm Thi hát mãi tên anh", "Gặp nhau trên đường biên giới", "Gặp anh chiến sĩ biên phòng"... Những ca khúc ấy đã theo các chiến sĩ văn hóa vang lên khắp các nẻo biên cương vùng núi phía Bắc, làm ấm lòng dân bản nhiều vùng quê và ấm lòng các chiến sĩ canh giữ sự yên lành nơi biên viễn.
Có thể gọi Dương Nhâm là nhạc sĩ của biên cương. Anh sinh năm 1942. Vào Bộ đội Biên phòng năm 1964. Sau 2 tháng tân binh, anh được điều làm chiến sĩ Đồn Biên phòng Si Ma Cai. Hơn năm sau, do có năng khiếu văn nghệ, Dương Nhâm được điều về Đoàn Văn công Công an Vũ trang tỉnh Lào Cai.
Bước chân Dương Nhâm đã trải nhiều vùng đất biên giới, đó là các địa danh: Ý Tý, A Lù, A Mú Sung, Mường Khương, Pha Long, Nậm Chảy; cho tới Cao Bằng, Lạng Sơn. Qua sáng tác ca khúc của Dương Nhâm, cũng có thể nói đề tài biên cương, biên phòng đã có nhạc sĩ của mình.
Năm 1984 rời quân ngũ, nhạc sĩ Dương Nhâm về ngụ cư tại Yên Bái. Vẫn gắn bó với cây đàn viôlông và áccoócđêông, anh sáng tác nhiều thể loại phục vụ bộ đội và nhân dân địa phương. Dương Nhâm là người của phong trào ca hát. Ngành nào có yêu cầu là Dương Nhâm sáng tác và sẵn sàng dàn dựng cho các đội văn nghệ nghiệp dư.
Dương Nhâm có mặt trong hầu hết các mùa hội diễn nghệ thuật, khi là tác giả, khi ngồi ghế giám khảo. Dương Nhâm không nề hà sáng tác "ngành ca, địa phương ca", khi được yêu cầu. Ngôn ngữ ca khúc thường giản dị, dễ thuộc dễ hát. Công an, quân đội, đường sắt, các ngành kinh tế xã hội... đều nhờ Dương Nhâm sáng tác và dàn dựng các ca khúc về ngành mình.
Số lượng các huy chương anh thu về qua các Hội diễn nghệ thuật quần chúng khó kể hết. Nhưng đáng kể hơn chính là sự yêu mến của công chúng và sự quý trọng của đồng nghiệp. Dương Nhâm đã góp phần bồi dưỡng nhiều hạt nhân hoạt động văn nghệ cho các ngành, các địa phương.
Khi tâm sự về chuyên môn, Dương Nhâm thường tâm đắc với việc khai thác các chất liệu từ tinh hoa văn hoá các dân tộc: Tày, Nùng, Giáy, Cao Lan, Mông... Đấy chính là bí quyết một phần thành công của nhạc sĩ đã từng sống ở đất núi. Dương Nhâm sôi động hẳn lên khi nói bài hát "Tiếng hát giữa rừng biên cương".
(Tiếng hát giữa rừng biên cương".)
Ban đầu, anh  định đặt cho bài hát cái tên "Bên những con đường anh đi" nhằm nói tới bước đi của các chiến sĩ biên phòng. Cảm xúc đến với anh khá dễ dàng. Âm thanh cứ thế tuôn trào. Anh viết liền một mạch, với gam son trưởng gồm 2 đoạn AB, nổi rõ hình tượng chiến sĩ biên phòng.
Đoạn A giới thiệu cảnh sắc biên cương trùng điệp, với hình bóng chiến sĩ biên phòng trên lưng ngựa. Đoạn B là tâm thế và niềm vui người chiến sĩ vượt lên dốc thẳm đèo cao, vì dân vì nước, vì từng giấc ngủ trẻ thơ. Kết bài ở âm vực cao, giọng nữ, sử dụng đắc địa âm "la la la" với các nốt móc kép nhanh hoạt.
Cầm chắc thành công, anh liền dàn dựng ngay cho Đội Tuyên văn của Công an Vũ trang Lào Cai. Đấy là năm 1973. Lời hát "Rộn ràng vó ngựa tuần tra qua bao đèo dốc nắng hồng trời xanh, hòa cùng sắc của ngàn cây thắm tươi màu áo biên phòng của anh. Ngôi sao lung linh trên mũ anh ngời ngời toả sáng..." cứ ngân nga cao vút giữa rừng biên cương.
Bây giờ, mỗi lần nghe lại ca khúc, tôi vẫn như thấy lại tất cả gương mặt của đồng đội. Tâm sự ấy là của người đang giữ cương vị Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bộ đội biên phòng Yên Bái với 340 hội viên. Đó là nhạc sĩ Dương Nhâm mà tôi đã được chuyện trò trong sớm xuân này.

Ngọc Bài

Bình luận (0)